Kime 'aşırılık yanlısı' denir? İşte Wilcox testi - Murat Yetkin

Laird Wilcox, 'yüzlerce militan uç siyasi hareketin söylemini' inceleyip 'aşırılık yanlılarını anlamak için '21 gösterge' saptamış.

ABD Başkanı Barack Obama yeni bir ‘icat çıkardı’. Başbakan Tayyip Erdoğan onun başkanlık yetkileri üzerindeki Kongre (meclis diyelim) denetiminden, kötü örnek oluyor diye şikâyet ederken, Obama kendisine sorgusuz verilmiş askeri harekât yetkisini, Suriye konusunda meclise sormaya karar verdi; 31 Ağustos konuşması dünyadaki demokrasi uygulamaları açısından da bir yeniliktir. 

Afganistan ve Irak’ta ağzı yanan ABD, Suriye’de yoğurdu üfleyerek yemek istiyor. Rusya’nın tepkisini de hesaba katıp iki yılda 100 bin kişinin öldürüldüğü bir iç savaşın üstünde oturan Beşar Esed rejimini değil, kimyasal silah kullanımını hedef aldığını vurguluyor. Obama’yla daha yeni İsrail polemiğine dolaylı yoldan girmiş olan Erdoğan, bu defa tepkisini düşük perdeden ve dolaylı verdi; ‘lokal hedeflere’ vurmanın sorunu arttıracağını söyledi. Erdoğan her fırsatta Türkiye’nin komşusu Suriye’de Esed rejimi değişmeden sükûnet gelemeyeceğini söylüyor. 
ABD ve aslında Avrupa da Esed giderse, kimin geleceğini hesaplıyor. Acaba El Kaide çizgisindeki El Nusra iç savaştan, muhalefetin çoğunluğunu oluşturan Müslüman Kardeşler’e de galip gelerek Şam’ın sahibi çıkar mı? Esed’in laik diktatörlüğünün yerine bu defa daha baskıcı ve kanlı, Afganistan benzeri, İslam köktenciliği temelinde bir diktatörlük kurulur mu? Kurulursa, Türkiye, Lübnan, İsrail, Ürdün ve Irak gibi komşularını nasıl etkiler? Strateji, malum, her şeyden çok coğrafya demek. 

ABD ve Avrupa, El Nusra’yı ‘terörist’ sayıyor. Geçenlerde CHP’li Umut Oran’ın sorusu üzerine Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu da El Nusra’yı ‘aşırılık yanlısı’ örgüt olarak tanımladı. 

Terörist de aşırılık yanlısı (İngilizce ‘extremist’) da netameli kavramlar. Zamanında açık terör yöntemleri kullanmış örgütler, iktidar olunca ‘normalleşiyor’. İsrail’in kuruluşu öncesindeki İrgun, Filistin’in kuruluşu öncesi El Fetih, Güney Afrika’daki Afrika Ulusal Kongresi gibi pek çok örnek var. Dolayısıyla içinde bulunduğu zaman ve koşullara göre tanımlamak ve ciddiye almak gerekiyor, çünkü insan hayatına, toplumların, ülkelerin mahvına neden olabiliyor. 

Amerikalı politikacı Robert Kennedy “Aşırılık yanlılarının oluşturduğu asıl tehlike uçlarda yer almaları değildir” diyor; “Tahammülsüz olmalarıdır. Kötülükleri kendi davaları hakkında değil, muhalifleri hakkında söylediklerindedir.” 
Bir başka Amerikalı, araştırmacı ve insan hakları savunucusu Laird Wilcox ise onlarca yıl boyunca, kendi deyişiyle “yüzlerce militan ‘uç’ siyasi hareketin söylem ve propagandasını” tahlil ederek bir grup, parti ya da kişinin ‘aşırılık yanlısı’ sayılıp sayılmayacağını anlamak için ‘21 gösterge’ tespit etmiş. (http://www.lairdwilcox.com/news/hoaxerproject.html) 

İşte Wilcox’un aşırılık kriterleri ya da aşırılık üzerine ‘Wilcox testi’. Wilcox’a göre ‘aşırılık yanlısı’ kişi ya da gruplar şunları yapma eğiliminde olur: 

1 -Kişilik katliamı: Rakibinin söylediklerinden çok onun kişiliğine, görünüşüne, değerlerine saldırır, aynısı kendisine yapıldığında ortalığı ayağa kaldırır. 

2 - İsim takar, ekiketler: Amaç dikkatleri, rakiplerinin söylemlerinden dağıtmak, yeni rakipleri yıldırmaktır. 

3 -Topyekûn genellemeler yapar: Rakiplerinin arasındaki her benzerlik, onların aynı olduğunu gösterir, kanıt gerekmez. 
4 -İddiasına kanıt gerekmez: İddiayı doğruladığı müddetçe duyumlar yeterlidir. Olgulardan çok duygularıyla hareket eder. 
5- Çifte standartlıdır: Kendilerinin niyeti, başkalarının yaptıkları önemlidir. Onların söylediğine inanılması, başkalarınınkinin ispatlanması gerekir. 
6 -Muhalifler ve eleştirenler kötüdür: Muhalifler farklı düşündükleri, belki yanıldıkları için değil, kötü, ahlaksız, vb oldukları için eleştirirler. 
7- Dünyaya ‘manik’ bakış: “Benden yana değilsen, bana karşısın”, ortası olamaz. 
8- Muhaliflere belli bir sansür/kontrol mübahtır: Buna muhalif/eleştirel görüşlerin medya erişimini engelleme çabası dahildir. Aşırılık yanlıları yalnız kendi sesleri duyulsun ister. 
9- Kendilerini düşmanlarıyla tanımlar: Düşmanlarıysa çoğu zaman olduklarından daha kötü ve güçlüdür. 
10- Tartışırken gözdağı verir: Görüşlerine katılmamak, şeytanla işbirliği ya da en azından düşmana yardım ve yataklık sayılır. 
11- Slogan, kilit sözcükler ve basma kalıp ifadeler kullanır: Amaç, tartışmanın soruna yol açacak olgular ve karşı görüşlere dökülmesini önlemektir. 
12 -Ahlaken diğerlerinden üstün olduğunu varsayar: Neticede kim dünyayı kurtaracak birine karşı çıkacak kadar duyarsız kişilerle muhatap olmak ister. 
13- Kaybederse kıyamet kopar: Eğer onların dediği yapılmazsa felaketler bitbirini izler; bize uyarlarsak, o kış komünizm gelebilir, irtica hortlayabilir, vatandaş yine itilip kakılır, sonun başlangıcı sayılır. 
14- Amaç hayırlıysa, küçük kötülüklerden zarar gelmez: Amaç büyük kötülüğün yok edilmesiyse, aşırılık yanlısı amaca giden her yolu meşru sayar. 
15- Akıl yürütmenin yerini giderek duygusal tepkilerin alması: Etkin ‘aşırılık yanlıları’ aynı zamanda etkin propaganda ustalarıdır. 
16 -Aşırı hassas ve alıngandırlar: Sıradan yorumlar ve masum tepkilerin arkasında ‘gizli’ yıkıcılık, ihanet, sapkınlık vs görürler; güvenmemek esastır. 
17- İnanç ve eylemlerinin ilahi izahı olabilir: İnsanların çoğu, ‘dinî inançlarını’ vazettiği için, din kisvesine bürünmüş ‘aşırılık yanlılarına’ karşı durmaktan çekinir. 
18- Belirsizlik ve muğlaklığı sorun eder: Aşırılık yanlılarının sorunlara ‘tek’ ve ‘kesin’ çözümü vardır. Ötekileri hizaya getirmek için daha çok kanun ve kurala başvurulabilir. 
19 -‘Grup düşüncesine’ eğilimlidir: Ötekilerle değil, birbirleriyle konuştukça gerçeklere göre ahlaki muhakemeden çok, ahlaki üstünlük ve yanılmazlık duygusu güçlenir. 
20- Düşmanlıkları kişiselleştirir: Rakiplerin başına kötü işlerin gelmesi, hastalık geçirmeleri, yasal sorunları, hatta ölmeleri, aşırılık yanlılarını sevindirir; ‘hak etmişlerdir’. 
21 -Kazanan kendileri olmadıkça sistem kötüdür: Seçimler onlar kaybetmişse ‘hilelidir’, kamuoyu aleyhlerine dönmüşse ‘beyinleri yıkanmıştır’; sistemin doğruluğu ya da yanlışlığı onlar üzerindeki etkisine bağlıdır. 

Wilcox’tan bu kadar. Şimdi arzu ederseniz bildiğiniz siyasetçileri, partileri, grupları bu 21 ilke testine tabi tutun. Birkaç tanesi ile sınırlıysa, siyasetin cilvesi sayabilirsiniz. Ama listede yanına işaret koyduğunuz maddeler çoğaldıkça orada bir ‘aşırılık yanlısı’ ile karşılaşma ihtimaliniz artıyor demektir. Bir bakın derim.

http://www.radikal.com.tr/yazarlar/murat_yetkin/kime_asirilik_yanlisi_denir_iste_wilcox_testi-1148990

Bir Chomsky söyleşisinin düşündürdükleri - Pınar Öğünç

"Belki de Mısır’da bugün yaşananlar Türkiye’nin gücünün sindirilememesinden kaynaklandı.” 

Düşünelim. Bu cümle dünya üzerinde nerede kurulmuş olabilir? Hızla elediğinizde Türkiye dışında kalan Mısır bile değil. Darbe yapan Mısır ordusunun yüzlerce insanın hayatına mal olmuş katliamlarını yanlış okumak bile denemez bu saptamaya. Bu, Mısır halkına düpedüz ayıp.
 
Cümleyi kim kuruyor? 27 Ağustos’ta Yeni Şafak gazetesine verdiği özel söyleşide Noam Chomsky. Çağın ismi en bilinen düşünürlerinden biri; felsefeci, dilbilimci.
 
Ortadoğu analizlerini bir kenara bırakalım. Gezi Parkı olayları sırasında “Ben de çapulcuyum” diye destek mesajı yollayan Chomsky’yi, bu mevzuda ‘hassasiyetini’ iyi bildiğimiz Yeni Şafak’ın sürmanşetinde, üstelik de Gezi’yle bağlantılı bir komplo teorisi içinde olmadan görmek açıkçası şaşırtıcıydı. Ağırlıklı olarak Mısır üzerine yaptığı saptamaların gazete tarafından, kendisinin Gezi sempatisini unutturacak kadar önemli bulunmasına bağlayabilirdik. Fazla yerli bir dil dağarcığının kullanılması aşırı serbest bir çeviri yapıldığını hissettiriyordu. Diyelim Suriye anıldığında, Türkiye’nin muhalefetle ilişkisine hiç dokunmaması imkânsız olacağından, belki editör masasında bazı kısımları makaslanmıştı. Ama Chomsky “Belki de Mısır’da bugün yaşananlar Türkiye’nin gücünün sindirilememesinden kaynaklandı” diyebilir miydi?

Balon söndü 
Dememiş zaten. Gazetenin malum zorunlu açıklamasında karşı tarafa söz hakkı verilmeden, meseleye ideolojik yaklaşıldığı söyleniyor. Twitter’da (@h2qo isimli kullanıcının Chomsky’e ulaşmasıyla başlayan) söyleşiye dair kuşkulu tweetler üzerine Chomsky’den önce, imzası bulunan Burcu Bulut’a sormuştum. Kendisine çamur atıldığını, Chomsky’yle 15 kez mesajlaştığını söylemişti. Editoryal müdahaleyle ilgili de kısaltmalar olabileceğini, anlamı bozmadan eklemeler yaptığını kabul etmişti. Benzerini zaten sonra T24’e yaptığı açıklama da tekrarladı. Kaldı ki Yeni Şafak da üç cümle eklendiğini inkâr etmedi.
 
Çok normal değil mi? Evet yanlış ama sadece üç cümle ekledik. Bu balon da burada söndü. Neredeyse “Bunak diğer mail’i unutmuş” imasıyla yayımlanan ikinci İngilizce yazışma ayrıca skandal. Söyleşinin çıkan halinin bir online çeviri sitesi marifetiyle ‘tercümesi’! Robot dili, Tarzanca, ne derseniz deyin. Ayrıca sadece bu iki metne göre bile eklenen cümle sayısı üçten fazla. Ne başta andığım var ne de Erdoğan’ın karizmasıyla ilgili olanı...
 
Bu özgüven üzerine düşünmemiz gerekiyor. Anadili İngilizce olan bir profesörün, bir dilbilimcinin, üstelik ulaşması mümkün bir dünya şöhretinin ağzından İngilizce bile olmayan bir metin yayımlayabilmenin, bunun ortaya çıkmayacağını sanmanın yahut umarsamamanın cüreti üzerine düşünmeliyiz. Tarafgirlik uğruna hâlâ bunu savunabilen gazetecileri... Tecrübeli bir muhabiri bunu yapmaya teşvik edeni, belki buna zorlayanı... Başka türlü bir Chomsky söyleşisinin zaten giremeyecek oluşunu bilmesini... Okuyucuyu böyle aptal yerine koyabilmeyi... 

Aslında ne sütle ne limanla alakası olan sütliman kelimesinin ayrı yazılması hatasıyla vücut bulan ‘milk port’ tamlaması (Chomsky’nin bizzat kullandığı iddia ediliyor) her şeyi bir fıkraya dönüştürdü. Ama durum ciddi. Bu söyleşinin, bir ideolojik aygıt olarak medya analizleri için Chomsky’e nefis bir makale, panel başlığı verdiği kesin. Ama bunların hakikaten yaşandığına ikna edebilir mi, emin değilim.
 
Not: Yazıyı bitirdikten sonra Burcu Bulut, Twitter’dan söyleşiye eklemeler yaptığını kabul ederek suçu üstlendi. Söylediklerim bakidir. Bu, tek başına Bulut’a yıkılabilecek bir hata da değildir. Onu mecbur bırakan medya zihniyeti, eklemelerin makul görülüşü, söyleşiyi savunurken kullanılan dil hâlâ üzerinde düşünmeye muhtaç. Chomsky’ye ‘Türkiye’nin sindirilemeyen gücü’ dedirten, tek başına Bulut değildi.

http://www.radikal.com.tr/yazarlar/pinar_ogunc/bir_chomsky_soylesisinin_dusundurdukleri-1148815

Ülkemde her şey 'milk port' maşallah - Ezgi Başaran

Bir ülkenin hali pür melalini kısa yoldan çözmek için medyasının nefesini dinleyin, yeter. 
Mesela Türkiye’deki gazetelerde haber standartlarına uyan metin sayısı eser miktardadır fakat şöyle bir göz gezdirdiğinizde ülkenin hem demokrasi hem kültür hem de insaniyet namına nerede durduğunu şıp diye anlarsınız.
Ayan beyan olanı özetleyeyim: Medyamızın okuyucusuyla kurduğu ilişki Şamil Tayyar ile Emin Çölaşan arasında sıkışmış bir dil ve metotla ilerlemektedir. Aynı siyasi yöneticilerimiz gibi, gerçeklikle bağını koparmış, bayır aşağı savrulmaktadır. 

* * * 

Bir tarafta, irtifası “Camide içki iç, seviş, ayakkabıyla dolaş, yetmesin; ezan yüzünden imama saldır, sonra ‘diktatörlük var’ deyip darbeye kalkış! Gezi zekâlılar!” seviyesinde bir anlayış ve bu anlayışın olduğu gibi bazı 1. sayfalara yansıması… 
Diğer tarafta, ‘Ey Tayyip! Vay Tayyip! Adına Tayyip denen şahıs…’ mertebesinde cevaplar… Ve bu lümpen dilin, 380 bine varan ve lümpen olmayan okuyucular tarafınan rağbet görmesi… 
Çünkü bir kısım halkımızın ‘Gezi zekâlılar’, bir kısım halkımızın da ‘Bana bak Tayyip’ diliyle içinin soğuması, ‘hay ağzını öpeyim’ diyerek rahatlaması… Ve medyanın bu iki soğuma türüne hizmet edecek şekilde kendini konumlandırması… 

* * * 

Bu öyle bir konumlandırma ki… Manyaklık seviyesine varmış siyasi kutuplaşmanın iç soğutma teçhizatı olmayı görev edindiğinde bir gazete yahut gazeteci bataklıktan tapusunu almış demektir. Marifetleri sadece pespaye bir dille, nanay başlıklarla sınırlı kalmaz. Çarpıtırsınız. Bakarsınız ses eden yok. Bu sefer yalan söylemeye başlarsınız. Baştan aşağı yalan haber. Yalan röportaj filan. Bir kulüp başkanına söylemediği lafı söyletmenin, genç insanların emniyette verdiği ifadenin tam tersini haber diye yazmanın hiçbir müeyyidesi olmadığı için yalancılık elini arttırarak devam eder. Dünyaca ünlü linguist Noam Chomsky’nin Yeni Şafak’ta yayımlanan röportajı son örnek. Chomsky’nin yaptığı açıklamayla öğrendik ki hiç cevaplamadığı sorular muhabir tarafından ‘genişletilerek tamamlanmış’, bir cevabı ise Başbakan’ı memnun etmeyeceği düşünülerek hiç konulmamış. Gazetenin hafta sonu yaptığı açıklama durumun kendisi kadar vahim: Meğerse Chomsky’ye iki tur soru gönderilmiş, ikinci turu kendisi hatırlamıyormuş, ahan da aşağıda o sorular ve cevaplarıymış. Okudum hepsini. Ve diyorum ki: Eğer o cevaplar, bıraktım Chomsky’yi, Google Translate yardımı olmadan İngilizce okur-yazar birinden çıktıysa kendimi 1 saat içinde önce gökkuşağına ardından da griye boyarım. Mesela… Gazetenin açıklamasına göre Chomsky aslında şöyle bir cümle kurmuş ama hatırlamıyormuş: “Contrary to what happens when everything that milk port, enters the work order, then begins to bustle in the West.” Burada ne demek istendiğini anlamak katiyen mümkün değildir ama Yeni Şafak’taki röportajla karşılaştırdığımızda Chomsky’nin “Aksine ne zaman ki her şey sütliman olur, düzene girer; işte o zaman Batı’da telaş başlar” demiştir. Grameri filan koydum kenara… Sadece iki kelime üstünden meramımı anlatabileceğim: Milk Port. Dünyaca ünlü linguist Chomsky Türkçedeki bir deyimi (sütliman), sütü ‘milk’, limanı da ‘port’ şeklinde kelime kelime tercüme etmek suretiyle şahsi tarihinde bir kırılma yaratmıştır! 

* * * 

Göz göre göre yapılmamış bir röportajı yapılmış diye yayımlamak, Chomsky gibi birini dahi kullanışlı bir malzemeye dönüştüreceğini sanmak, her şey ortaya çıkınca özür dilemek yerine dünya üstündeki herkesi aptal varsayarak yalanı sürdürmek, bunlar sadece pespayelikle, müdanasızlıkla yahut ‘görev bilinciyle’ açıklanamaz. Ya ne? Ülkenin portresi olan medyanın gezindiği pislik kokan bu yer, gazeteciliği öleyazdırırken yalancılık otları için mümbit bir örtü sunar. Bakalım bu örtünün mahsulü daha ne güzel haberler ne süper röportajlar okuyacağız. Çok yakında bayinizde.

http://www.radikal.com.tr/yazarlar/ezgi_basaran/ulkemde_her_sey_milk_port_masallah-1148816